Na een scheiding rijzen er direct vragen over geld. Wie betaalt wat, en voor hoe lang? Partneralimentatie is voor veel ex-partners een beladen onderwerp, zowel financieel als emotioneel.
Wat is partneralimentatie en wanneer heb je er recht op?
Partneralimentatie is een periodieke uitkering die een ex-partner betaalt aan de andere ex-partner na een scheiding of na het beëindigen van een geregistreerd partnerschap. Het idee achter deze regeling is dat iemand die tijdens het huwelijk financieel afhankelijk was, niet plotseling zonder inkomen komt te zitten.
De rechter kijkt bij het vaststellen van alimentatie naar twee hoofdcriteria: de behoefte van de ontvanger en de draagkracht van de betaler. Behoefte betekent hoeveel geld iemand nodig heeft om in zijn of haar levensonderhoud te voorzien. Draagkracht is wat de betalende ex-partner redelijkerwijs kan missen na aftrek van zijn of haar eigen noodzakelijke kosten.
Niet iedereen heeft automatisch recht op partneralimentatie. Je moet aantonen dat je niet in staat bent om volledig in je eigen levensonderhoud te voorzien. Mensen die kort getrouwd waren en een eigen inkomen hebben, krijgen zelden alimentatie toegewezen. De rechter weegt alle omstandigheden mee.
Hoe wordt de hoogte berekend?
De berekening van partneralimentatie is in Nederland niet vastgelegd in een simpele formule. Rechters en mediators gebruiken richtlijnen van de Expertgroep Alimentatienormen, ook wel de Trema-normen genoemd. Deze normen bieden een gestandaardiseerde methode, maar laten ruimte voor maatwerk.
Bij het bepalen van de behoefte kijkt men naar de welstand tijdens het huwelijk. Als uitgangspunt geldt dat de alimentatieontvanger na de scheiding een vergelijkbare levensstandaard moet kunnen handhaven als tijdens het huwelijk. Daarvoor wordt gekeken naar het gezamenlijke netto besteedbare inkomen vlak voor de scheiding. Hiervan wordt een percentage genomen, doorgaans zestig procent, als maatstaf voor de huwelijksgerelateerde behoefte.
De draagkracht van de betaler wordt berekend door zijn of haar netto inkomen te vergelijken met de eigen noodzakelijke lasten. Denk daarbij aan huurkosten, zorgverzekering en eventuele kinderalimentatie. Wat overblijft is de ruimte voor partneralimentatie. Als de draagkracht lager is dan de behoefte, wordt de draagkracht als maximum aangehouden.
Hoe lang duurt de alimentatieplicht?
De duur van partneralimentatie is in Nederland wettelijk begrensd. Sinds de wet van 2020 geldt als hoofdregel dat de alimentatieduur maximaal de helft van de huwelijksduur bedraagt, met een absoluut maximum van vijf jaar. Hierop bestaan echter uitzonderingen die in de praktijk regelmatig voorkomen.
Voor langdurige huwelijken van meer dan vijftien jaar geldt een langere termijn. Als het huwelijk langer dan vijftien jaar duurde en de alimentatieontvanger binnen tien jaar de AOW-leeftijd bereikt, loopt de alimentatie door tot die leeftijd. Er is ook een uitzondering voor mensen die zijn geboren vóór 1970 en langer dan vijftien jaar getrouwd waren. Zij kunnen aanspraak maken op alimentatie voor maximaal tien jaar.
Ouders die de zorg hebben voor jonge kinderen hebben recht op alimentatie zolang het jongste kind nog geen twaalf jaar is. De gedachte is dat de zorgtaak het volledig werken belemmert. Na het twaalfde jaar van het kind kan de alimentatie worden voortgezet of beëindigd, afhankelijk van de omstandigheden.
Fiscale gevolgen voor betaler en ontvanger
De fiscale behandeling van partneralimentatie verschilt sterk voor de betaler en de ontvanger. Dit heeft directe gevolgen voor het nettobedrag dat daadwerkelijk van eigenaar wisselt.
Voor de betaler geldt dat partneralimentatie aftrekbaar is als persoonsgebonden aftrekpost in de inkomstenbelasting. Dit betekent dat de betaler de betaalde alimentatie mag aftrekken van zijn of haar belastbaar inkomen. Het belastingvoordeel hangt af van het belastingtarief dat van toepassing is. Wie in de hoogste schijf valt, profiteert meer van de aftrek dan iemand in de laagste schijf.
Voor de ontvanger geldt het omgekeerde: partneralimentatie wordt beschouwd als belastbaar inkomen. De ontvanger moet de ontvangen bedragen opgeven bij de aangifte inkomstenbelasting en betaalt daarover belasting naar het eigen tarief. In de praktijk betekent dit dat het nettobedrag dat de ontvanger overhoudt, lager is dan het brutobedrag dat is afgesproken. Hier moet bij het vaststellen van de hoogte rekening mee worden gehouden.
Er is ook een bijzondere regeling voor de eigenwoningschuld bij scheidende partners die samen een huis bezitten. Wie in de woning blijft wonen en de hypotheek betaalt, kan in bepaalde gevallen aanspraak maken op hypotheekrenteaftrek. De woonlasten die de vertrekkende partner voor rekening neemt, kunnen onder omstandigheden worden aangemerkt als alimentatie en zijn dan aftrekbaar.
Wijziging en beëindiging van alimentatie
Alimentatie is niet voor altijd vastgesteld. Wanneer de omstandigheden ingrijpend veranderen, kan de rechter worden gevraagd om de alimentatie aan te passen. Dit heet een wijzigingsverzoek. De verandering moet dan wel wezenlijk zijn; een kleine inkomensdaling volstaat doorgaans niet.
Veelvoorkomende redenen voor wijziging zijn:
- Inkomensverlies door ontslag of arbeidsongeschiktheid van de betaler
- Inkomensverbetering van de ontvanger door een nieuwe baan of promotie
- Het aangaan van een nieuwe relatie door de ontvanger, zoals samenwonen of hertrouwen
- Overlijden van de betaler of de ontvanger
- Het bereiken van de maximale alimentatieduur
Als de ontvanger gaat samenwonen als ware hij of zij getrouwd, eindigt de alimentatieplicht van rechtswege. Dit geldt ook bij hertrouwen of het aangaan van een nieuw geregistreerd partnerschap. De bewijslast voor samenwonen ligt bij de betaler, wat in de praktijk soms lastig te bewijzen is.
Partijen kunnen ook onderling afspraken maken over de alimentatie, bijvoorbeeld via een mediator. Die afspraken worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant. De rechter toetst of de afspraken redelijk zijn en neemt ze op in de beschikking. Daarna zijn ze juridisch bindend.
Veelgestelde vragen over partneralimentatie
Kan ik alimentatie weigeren te betalen als mijn ex niet werkt terwijl dat wel kan?
Ja, dit is een erkend argument bij de rechter. De rechtspraak houdt rekening met de verdiencapaciteit van de ontvanger. Als iemand in staat is om te werken maar dat bewust niet doet, kan de rechter een fictief inkomen toerekenen. Dit fictieve inkomen wordt dan meegenomen in de berekening van de behoefte. De ontvanger wordt geacht een inspanning te leveren om zelf in zijn of haar levensonderhoud te voorzien. Hoe hoog de verdiencapaciteit wordt ingeschat, hangt af van opleiding, werkervaring en de arbeidsmarkt.
Wat gebeurt er als de betaler stopt met betalen?
Als de alimentatieplichtige stopt met betalen, heeft de ontvanger verschillende mogelijkheden. Ten eerste kan het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) worden ingeschakeld. Dit is een overheidsinstantie die alimentatie int bij wanbetalers. Het LBIO kan loonbeslag leggen of beslag op bankrekeningen en eigendommen. Ten tweede kan de ontvanger via een deurwaarder de beschikking ten uitvoer laten leggen. Achterstallige alimentatie verjaart na vijf jaar, dus wachten is niet verstandig. Het is ook mogelijk om de rechter te vragen om een dwangsom op te leggen bij niet-nakoming.
Is partneralimentatie altijd verplicht of kunnen we er zelf anders over afspreken?
Partneralimentatie is niet verplicht in de zin dat de rechter het altijd oplegt. Als beide partijen het eens zijn over het afzien van alimentatie, of over een lager bedrag dan wettelijk mogelijk is, mogen ze dat vastleggen in een convenant. Rechters respecteren dergelijke afspraken in de meeste gevallen, tenzij ze evident onredelijk zijn. Het is ook mogelijk om alimentatie voor een kortere periode af te spreken dan de wet als maximum stelt. Andersom, dus een langere duur dan wettelijk is toegestaan, is in beginsel niet mogelijk tenzij de wet daar specifiek ruimte voor biedt. Laat afspraken altijd vastleggen door een notaris of advocaat om discussies achteraf te voorkomen.